جمال رضايى
284
بيرجندنامه ( فارسى )
در شش كيلومترى جنوب غربى بيرجند آن روز و در غرب عشقآباد - بر روى سينهء كوه باغران - روستاى نسبتا بزرگى بود و هنوز هست كه « چهكند » نام داشت و اكنون هم به همين نام ( چهكند روى سينه ) ناميده مىشود . اين روستا دو كاريز داشت : يكى در شمال كه به آن « چهكند پايين » مىگفتند و ديگرى كه بزرگتر بود به « چهكند بالا » شهرت داشت و در جنوب چهكند پايين قرار داشت . در چهكند پايين چند باغ كوچك و بزرگ ميوهاى بود كه به اشخاص مختلف تعلّق داشت . بزرگترين آنها دو باغ نسبتا بزرگ بود كه به مرحوم حاج محمّد حسن اسدزاده متعلّق بود . باغ قديمىتر را « باغ كهنه » و جديدتر را « باغ نو » مىخواندند . اين باغ را « اسدزاده » احداث كرده بود . 10 - 3 - باغ اميرآباد پايين : در غرب بيرجند روستاى بزرگى است كه در آن هنگام با بيرجند حدود شش كيلومتر فاصله داشت ، مالك بزرگ اين روستا « امير معصوم خان خزيمه ( حسام الدّوله ) بود . به همين جهت به آن « كلاتهء خان » هم مىگفتند و يا در برابر اميرآباد شيبانى ( بالا ) « اميرآباد پايين » ناميده مىشد . حسام الدّوله در اين ده بزرگ باغ بزرگ و آبادى داشت كه دو عمارت معتبر در آن بود : يكى يك بناى مسكونى بزرگ بود كه در شرق باغ بود و « حسام الدّوله » بيشتر اوقات در آن زندگى مىكرد و ديگرى ساختمان گرد دو طبقهاى بود كه در ميان باغ قرار داشت و به آن « ارگ » مىگفتند . اين باغ از باغهاى خرّم و سرسبز و بزرگ پيرامون شهر بود و هنوز برجاست « 1 » . 11 - 3 - باغ معصوميّه : « معصوميّه » نام روستايى است در نزديك و غرب بيرجند كه در دههء دوم اين قرن توسّط « امير معصوم خان خزيمه » ( حسام الدّوله ) احداث شده و به همين جهت به « معصوميّه » موسوم گرديده است . « معصوميّه » در آن هنگام حدود سه كيلومتر با شهر فاصله داشت ولى اكنون به آن پيوسته است . حسام الدّوله در اين روستا باغ بسيار بزرگى احداث كرد و در آن درختهاى فراوان كاج و ميوه غرس نمود و عمارت و بناى مفصّل ارگگونهاى نيز ساخت كه گاهى در آن زندگى مىكرد . بعدها « امير علم خان خزيمه » فرزند حسام الدّوله در اين باغ ساكن شد « 2 » .
--> ( 1 ) . نك : عمارت و ارگ اميرآباد بالا . ص 72 . ( 2 ) . نك : عمارت و ارگ اميرآباد پايين . ص 72 .